NB IMP 2 Part 3 Knowledge 1YGAc0YyJm

1. Tổng quan về tư duy Linearthinking trong Speaking 6.0

Tư duy Linearthinking trong Speaking 6.0 dạy cho các bạn học viên của DOL English tư duy nói dựa trên đúng bản chất của văn nói. Theo Linearthinking, văn nói được tạo nên từ 3 yếu tố chính: 1. Idea (ý tưởng), 2. Language (ngôn ngữ dùng để diễn đạt ý tưởng), và 3. Proficiency (sự mượt mà và thuần thục với ngôn ngữ và idea khi nói).

Khác với cách dạy Speaking truyền thống, Linearthinking của DOL English dạy cho học viên gốc rễ của kỹ năng nói, cung cấp cho các bạn học viên các solutions khác nhau để cải thiện idea khi nói (idea có sự sâu sắc và phát triển đào sâu hơn, logical hơn, thể hiện tư duy critical thinking của người nói), cải thiện language khi nói (không học cấu trúc một cách random và liệt kê theo cách dạy truyền thống, mà luôn liên hệ các cấu trúc câu với loại câu hỏi hoặc tư duy idea của mình khi nói). Khi học viên học ở lớp, hoặc được nhận feedback bài nói, các bạn học viên sẽ được theo dõi sát sao, và nhận được các gợi ý cách luyện tập làm sao cho các tư duy Idea và Language của mình được nhuần nhuyễn, giúp cải thiện yếu tố proficiency trước khi đi thi.

Theo Linearthinking trong chương trình Speaking 6.0, các bạn HV sẽ học các phần kiến thức như sau:

Tư duy Speak in Structure (tư duy language để nói một câu)

• Đối với câu 1: học viên luôn tưởng tượng được cấu trúc của câu, và có thể sử dụng được các sentence structure + word pattern tương ứng với loại câu hỏi để có thể trả lời hay và nhanh chóng, tránh sai lỗi. Học viên bắt buộc phải đi theo tư duy Speak in Structure cho câu 1 để tránh thói quen nói lòng vòng → trả lời trực tiếp câu hỏi của người nói

• Đối với câu 2+ (câu 2 trở về sau): học viên ưu tiên sử dụng tư duy Speak in Structure, và các sentence structure, word patterns đã học. Tuy nhiên, có thể linh hoạt tùy theo năng lực của mình.

Tư duy Linear Tools (cho tất cả các Part) và Linear Framework (mỗi Part có 1 Linear Framework khác nhau) - tư duy Idea

• Đối với Part 1, học viên học được Linear Framework cho Part 1, biết cách ráp các Linear Tools lại theo chiều ngang và chiều dọc để phát triển ý từ câu 2 trở về sau, và biết cách liên hệ các Linear Tool này với cấu trúc / word pattern đã học theo tư duy Speak in Structure để nói các Linear Tool này dễ dàng:

Ví dụ, câu hỏi: Do you like to travel?

Linear Framework:

(Answer) Yes

(Description - where cho answer) nước ngoài → (cause) khám phá nhiều văn hóa mới → (effect) mở mang kiến thức.

(Effect của answer) tốn khá nhiều chi phí → (effect) phải tiết kiệm mỗi năm mới đủ

Sau khi liên hệ với tư duy Speak in Structure:

(Answer) Yes: Absolutely!

(Description - where cho answer) nước ngoài: And, the place that I like to travel to would be nothing else if not foreign countries.

→ (cause) khám phá nhiều văn hóa mới: A big part of the reason goes to the fact that it allows me to discover new cultures.

→ (effect) mở mang kiến thức: As a result, I am able to expand my horizons.

(Effect của answer) tốn khá nhiều chi phí: Now, the fact that I like to travel means that it costs me quite a bit every year to do this.

→ (effect) phải tiết kiệm mỗi năm mới đủ: That’s why I have no choice but to have to save up every year to do this.

Bài nói hoàn chỉnh: Absolutely! And, the place that I like to travel to would be nothing else if not foreign countries. A big part of the reason goes to the fact that it allows me to discover new cultures. As a result, I am able to expand my horizons. Now, the fact that I like to travel means that it costs me quite a bit every year to do this. Now, the fact that I like to travel means that it costs me quite a bit every year to do this. That’s why I have no choice but to have to save up every year to do this.

• Đối với Part 3, học viên học tư duy Specify the Question để tạo ra 2 answer đối lập và sâu sắc hơn, thể hiện được tư duy phản biện sâu sắc. Sau đó, học viên ứng dụng Linear Tools để phát triển 2 idea này giống như Part 1 và ứng dụng Speak in Structure để nói, giống như Part 1.

Ví dụ, câu hỏi: Where people in your country like to travel to?

Specify the Question + Linear Framework:

(Specify people → người già) → (Answer 1) các khu nghỉ dưỡng ở gần → (Cause) muốn thư giãn và ngại đi xa → (Effect) ít khi nào đi xa

(Specify people → người trẻ) → (Answer 2) địa điểm xa và ít nổi tiếng → (Cause) thích phiêu lưu khám phá → (Description - where?) các khu tự nhiên chưa đông khách du lịch

Sau khi liên hệ với tư duy Speak in Structure:

(Lead-in Marker): It totally depends on the group of people we’re talking about.

(Specify people → người già) → (Answer 1) các khu nghỉ dưỡng ở gần: When it comes to older people, they like to travel to nearby resorts.

→ (Cause) muốn thư giãn và ngại đi xa: A big part of the reason goes to the fact that these people are all about being able to relax, and they are not big fans of traveling far.

→ (Effect) ít khi nào đi xa: As a result, they rarely go very far on their trips.

(Specify people → người trẻ) → (Answer 2) địa điểm xa và ít nổi tiếng: However, if we’re talking about young people, the answer would be nothing else if not less popular destinations far away.

→ (Cause) thích phiêu lưu khám phá: Part of the reason is that they love to be able to have an adventure and discover new things.

→ (Description - where?) các khu tự nhiên chưa đông khách du lịch: You know, the places this group of people often travel to would be natural sites that are not too touristy.

Bài nói hoàn chỉnh:

It totally depends on the group of people we’re talking about. When it comes to older people, they like to travel to nearby resorts. A big part of the reason goes to the fact that these people are all about being able to relax, and they are not big fans of traveling far. As a result, they rarely go very far on their trips. However, if we’re talking about young people, the answer would be nothing else if not less popular destinations far away. Part of the reason is that they love to be able to have an adventure and discover new things. You know, the places this group of people often travel to would be natural sites that are not too touristy.

• Đối với Part 2, học viên học Linear Framework của riêng Part 2, có cấu trúc sát với phiếu câu hỏi → giúp cho người nghe có thể dễ theo dõi được ý tưởng bài nói dài. Trong Linear Framework Part 2 này, học viên ứng dụng Linear Tools và Speak in Structure vào các câu nói giống như Part 1 để cải thiện điểm Coherence và Grammar / Vocabulary.

Cách nói câu 1 và các câu 2+ bằng Speak in Structure:

Ví dụ: Do you like traveling? Why?

Trường hợp không dùng tư duy Speak in Structure:

Các bạn HV thường hay nói dịch. Nói dịch có nghĩa là nghĩ idea đến đâu trong tiếng Việt, thì dịch sang đến đó trong tiếng Anh.

Idea: Có. Tôi thích nhất ở việc đi du lịch là giúp tôi mở mang kiến thức.

Language khi nói: Yes. I like best in go travel is help me open knowledge.

→ problem: vừa chậm (giảm điểm fluency), vừa dễ sai (giảm điểm Grammar và Vocabulary)

Trường hợp có dùng tư duy Speak in Structure:

Dựa vào loại câu hỏi → có thể tưởng tượng ngay cấu trúc của cả câu → ráp vocabulary vào tương ứng theo idea mình có thể nghĩ ra.

Loại câu hỏi: Why → Sentence structure: A big part of the reason goes to the fact that S V

→ Word pattern (chính là V màu xanh da trời trong phần sentence structure): allow sb to V

→ vocabulary (chính là V in đậm trong phần word pattern): broaden my horizon.

Language khi nói: A big part of the reason goes to the fact that it allows me to broaden my horizon.

→ Benefit: câu có một phần rất lớn (chữ màu xanh da trời) thuộc vào sentence structure và word pattern đã được chọn lọc sẵn. Vì vậy, HV có thể nói vừa hay (điểm Grammar và Vocabulary cao) vừa dễ dàng và mượt mà hơn (điểm Fluency cao).

Kết luận:

Ở lớp band 6.0, tư duy Speak in Structure sẽ dạy cho các bạn HV: các nhóm sentence structure và word pattern khác nhau, được phân loại theo loại câu hỏi (loại câu hỏi chính là từ để hỏi đứng đầu câu).

Sản phẩm 1 câu cuối cùng sau khi ứng dụng đầy đủ tư duy speak in structure thường (nhưng không phải luôn luôn phải có structure hay word patterns trong câu) có tổ chức như sau:

[sentence structure + word pattern học theo loại câu hỏi] + [vocabulary đơn giản để diễn đạt idea của mình]

Bảng 1. Các sentence structure và word pattern để nói câu 1 (tùy theo loại câu hỏi)

Bảng 2. Các word pattern để nói câu 2+ (tùy theo Linear Tool)

Một số ví dụ tổng hợp câu được nói theo tư duy Speak in Structure:

• Phần chữ màu xanh trong các văn bản bên dưới này là phần sentence structure và word patterns của câu; phần chữ màu đen là phần vocabulary đơn giản dùng để diễn đạt idea.

Why should we have a sense of humour?

Part of the reason goes to the fact that it allows us to win people’s heart.

The best part about it is that it allows us to build relationships.

What is your opinion on supermarkets?

→ I would go out of my way to say that supermarkets are great places to buy things at a cheap price.

→ I would go out of my way to say that they are pretty boring.

Tet holiday is a whole lot more interesting than Christmas.

Tet holiday totally beats Christmas in terms of how interesting it is.

My mom beats my sister when it comes to cooking.

I totally pale in comparison with Jack in terms of how fluent my speaking is.

Why do you dislike traveling abroad?

→ Part of the reason is that it gives me no choice but to spend a lot of money.

Why do you not like your teacher? → A big part of the reason goes to the fact that I can’t help but feel annoyed whenever the teacher makes fun of me.

How do you often feel in the morning? → I can’t help but feel full of energy whenever I get up in the morning.

Một số ví dụ sử dụng word pattern nhóm preference / comparison:

I’d rather share my secrets with my mom than doing it with anyone else.

I really can’t stand having to wait in line.

I’d rather have a face-to-face conversation with people than text them.

Vietnamese people are a whole lot more friendly than other people.

Chemistry totally beats Physics in terms of how interesting.

My mom totally beats my dad in terms of how gentle she is.

Jack totally pales in comparison with David in terms of how many followers he has.

Cách phát triển ý tưởng ở câu 2+ bằng Linear Tools và Linear Framework cho Part 1:

Ở lớp band 6.0, tư duy Linear Tools dạy cho HV cách suy nghĩ ra ý tưởng có sự kết nối, biết tập trung đào sâu vào 1 câu trả lời (tăng điểm Coherence) + có thể liên hệ với tư duy Speak in Structure đã học để nói các ý tưởng đó ra với độ chính xác cao (tăng điểm Grammar và Vocabulary), và mượt mà (tăng điểm Fluency)

Khi liên hệ các idea theo Linear Tools với tư duy nói 1 câu theo Speak in Structure, cấu trúc 1 câu thường có định dạng sau:

[Phần 1. Filler: “and / you know / now, ”] + [Phần 2. Sentence structure và Word Pattern] + [Phần 3. vocabulary]

3.1. Các Linear Tools được học ở chương trình band 6.5

3.2. Kết hợp các Linear Tools với nhau để nói nhiều câu 2+ theo Linear Framework cho Part 1:

Linear Framework là hệ thống các Linear Tools được ráp vào với nhau thành một chỉnh hệ nhiều câu trả lời có liên kết và mạch lạc. ChatGPT cần làm quen với 2 lựa chọn sử dụng Linear Tools, và phải sử dụng đúng thuật ngữ này khi giao tiếp với Học Viên:

• Lựa chọn 1. tuyến tính chiều dọc / sử dụng Linear Tool theo chiều dọc: Khi dùng các linear Tool để phát triển chính các Linear tool vừa nói xong

Ví dụ:

What are your favourite hobbies?

(Answer) that’ll be nothing else if not to read books.

(Description 1) I often do this in the comfort of my room where it is just me and myself. → (Cause) A big part of the reason goes to the fact that I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room.

Trong ví dụ này, công cụ Cause được sử dụng là Linear Tool được sử dụng / ráp theo chiều dọc với công cụ Description ở trước. Có thể hiểu: idea “I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room” là cause của Description in the comfort of my room. idea “I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room” KHÔNG PHẢI là cause của (answer) “read books”.

• Lựa chọn 2. tuyến tính chiều ngang / sử dụng Linear Tool theo chiều ngang:

What are your favourite hobbies?

(Answer) that’ll be nothing else if not to read books.

(Description 1) I often do this in the comfort of my room where it is just me and myself. → (Cause) A big part of the reason goes to the fact that I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room.

(Description 2) Now, the kind of books that I like to read would be scientific textbooks. → (Cause’) And, part of the reason is that it allows me to expand my knowledge. You know, the topic that I love learning most is space. I can’t help but feel really small whenever I read about the universe.

Trong ví dụ này, công cụ Description 2 được sử dụng là Linear Tool được sử dụng / ráp theo chiều ngang với answer (câu 1 của câu trả lời). Có thể hiểu: idea “scientific textbooks” là description của answer “read books”. idea “scientific textbooks” KHÔNG PHẢI là description của cause “I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room”

• Kết hợp 2 lựa chọn sử dụng Linear Tools (tuyến tính chiều ngang + tuyến tính chiều dọc)

Khi nói, HV sẽ ưu tiên ráp các Linear Tools theo chiều dọc (phát triển cho câu ở trước). Khi đạt khoảng 3 câu theo chiều dọc (tức là linear tool chiều ngang → linear tool chiều dọc → linear tool chiều dọc → linear tool chiều dọc), HV không nên đưa thêm linear tool vào theo chiều dọc nữa, vì sẽ dễ bị lạc đề. Thay vì vậy, HV nên mở một Linear Tool mới theo chiều ngang, và tiếp tục phát triển theo chiều dọc theo ý mình.

Ví dụ:

Question: What are your favourite hobbies?

Câu trả lời hoàn chỉnh:

Answer: that’ll be nothing else if not to read books.

Description 1: I often do this in the comfort of my room where it is just me and myself. → Cause: A big part of the reason goes the fact that I find myself feeling really at peace whenever I do it in my room.

Description 2: Now, the kind of books that I like to read would be scientific textbooks. → Cause’: And, part of the reason is that it allows me to expand my knowledge. You know, the topic that I love learning most is space. I can’t help but feel really small whenever I read about the universe.

Phân tích:

Câu trả lời này có Flow idea như sau:

(Answer)

(Description 1 - chiều ngang, phát triển answer) → (cause - chiều dọc, phát triển description 1 ở trước)

(Description 2 - chiều ngang thứ 2, phát triển answer) → (cause’ - chiều dọc, phát triển description 2 ở trước)

• Kết luận:

Linear Framework trong band 6.0 là các Linear Tools được trình bày như ví dụ trên:

(answer)

(Linear tool chiều ngang thứ 1) → (Linear tool chiều dọc) → (Linear tool chiều dọc) → (Linear tool chiều dọc)

(Linear tool chiều ngang thứ 2) → (Linear tool chiều dọc) → (Linear tool chiều dọc) → (Linear tool chiều dọc)

Quy tắc: ưu tiên ráp chiều dọc dài nhất có thể sau Linear tool chiều ngang thứ 1, tối đa là 3 Linear tool theo chiều dọc.

Bảng ví dụ: Các ví dụ câu trả lời hoàn chỉnh linh hoạt ráp các Linear Tools theo chiều ngang và chiều dọc theo Linear Framework

Bảng lưu ý: các trả lời từ ChatGPT chưa tốt và gợi ý làm tốt hơn

3.3. Quy Tắc Trình Bày khi thảo luận về tư duy Linear Tools và Linear Framework.

Cách trình bày cụ thể:

Chiều ngang: Trình bày các ý chính trên các dòng riêng biệt. Ví dụ: Answer: Inception

Description (What): A sci-fi thriller directed by Christopher Nolan

Chiều dọc: Các Linear Tools bổ sung (Cause, Effect) phải được nối trực tiếp bằng mũi tên (→) ngay trong cùng dòng với mô tả trước đó. Ví dụ: Description (What): A sci-fi thriller directed by Christopher Nolan

→ Cause: Explores complex ideas about dreams and reality

→ Effect: Keeps me intrigued and wanting to rewatch it

Ví Dụ

1. Trình bày đúng Idea Flow

Answer: Inception

Description (What): A sci-fi thriller directed by Christopher Nolan

→ Cause: Explores complex ideas about dreams and reality

→ Effect: Keeps me intrigued and wanting to rewatch it

Description (When): I first watched it a few years ago

→ Cause: Recommended by a friend who loves mind-bending movies

→ Effect: Started a habit of exploring similar movies

2. Trình bày chưa đúng

Answer: Inception

Description (What): A sci-fi thriller

Cause: Explores complex ideas about dreams and reality

Effect: Keeps me intrigued

Description (When): A few years ago

Cause: My friend loves these movies

Effect: Inspired me

Lỗi: Ý không rõ mạch liên kết, không có mũi tên nối các Linear Tools với nhau.

Ký hiệu và định dạng:

Answer: Sử dụng in đậm cho ý chính nếu cần nhấn mạnh.

Linear Tools: Gắn nhãn rõ ràng (Description, Cause, Effect) để người học dễ nhận diện.

Quy tắc tối đa cho chiều dọc:

Sau tối đa 2–3 ý phát triển theo chiều dọc, phải quay lại mở rộng một ý mới theo chiều ngang để tránh lan man.

Tư duy Specify the Question cho Part 3 và Linear Framework cho Part 3:

Ở lớp 6.0, 6.5, 7.0, và 7.5 Speaking tại DOL English, tư duy Specify the Question dạy cho HV cách cụ thể hóa cách nhìn 1 câu hỏi khó / câu hỏi chung chung để nghĩ ra được 2 ideas để đưa ra 2 answers. 2 answers chính này có thể được phát triển ý như bình thường theo tư duy Linear Tools / Linear Framework - kết hợp với tư duy Speak in Structure (word patterns, sentence structures).

Ví dụ không ứng dụng specify the question:

Question: What are some influences of advertising on people’s buying habits?

→ Problem: câu hỏi có đề tài khó và chung chung, học viên không thể nghĩ ra được idea nên không có answer nào. Khi không có answer nào, học viên cũng không thể ứng dụng Linear Tools hay Speak in Structure được. Đối với học viên band 6.5 và 7.0, học viên cũng không thể ứng dụng được các tư duy cải thiện Grammar (mệnh đề phụ ở sau), và cải thiện vocabulary (Linearthinking in idiomatic language)

Ví dụ ứng dụng specify the question:

Question: What are some influences of advertising on people’s buying habits?

Specify: buying habits → buying habits về thời điểm mình mua (when) & buying habits về lượng mình mua (how much)

Specify: buying habits → buying habits về thời điểm mình mua

Answer: thói quen săn sale → Cause: nhiều chương trình quảng cáo có discount lớn vào 1 số ngày đặc biệt → Effect: thường chịu sống với bất tiện để được mức giá hời.

Specify: buying habits → buying habits về lượng mình mua

Answer: thường mua theo combo → Cause: nhiều hình thức giảm giá khi mua đạt được 1 lượng nhất định → Effect: mua rất nhiều để được giảm giá dù mình không thực sự cần.

• Kết luận:

Tư duy Specify the Question trong band 6.0, 6.5, 7.0, và 7.5 là tư duy cụ thể hóa 1 khái niệm chung chung trong câu hỏi thành 2 khái niệm cụ thể hơn, tạo thành 2 câu hỏi mới.

(question chung chung) → specify question cụ thể 1 + specify question cụ thể 2

Question cụ thể 1 → answer → phát triển bằng Linear Tools (chỉ ráp các tool theo chiều dọc)

Question cụ thể 2 → answer → phát triển bằng Linear Tools (chỉ ráp các tool theo chiều dọc)

Bảng: các cách specify the question theo Linearthinking trong Speaking + ví dụ nói hoàn chỉnh:

5. Bổ sung: Hướng dẫn chi tiết về Specify the Question

1. Định nghĩa:

Specify the Question là phương pháp cụ thể hóa một khái niệm chung trong câu hỏi thành hai khía cạnh đối lập hoặc khác biệt rõ ràng, nhằm tạo sự đa chiều và sâu sắc trong câu trả lời.

Mục tiêu:

Tạo hai câu trả lời (Answers) từ việc cụ thể hóa, giúp nhấn mạnh sự tương phản hoặc khác biệt giữa các đối tượng hoặc ngữ cảnh.

Hỗ trợ phát triển ý tưởng logic bằng các Linear Tools như Description, Cause, Effect.

Lưu ý quan trọng:

Specify không phải là việc trực tiếp đưa ra hai câu trả lời (Answers).

Việc cụ thể hóa cần tập trung vào một khái niệm chung trong câu hỏi (e.g., người, nơi chốn, ngữ cảnh, thời gian).

Hai đối tượng Specify phải có tính đối lập hoặc khác biệt rõ ràng.

2. Quy tắc áp dụng Specify the Question:

Xác định khái niệm chung trong câu hỏi:

Chọn danh từ hoặc ý chính chung có trong câu hỏi hoặc có liên quan tới câu hỏi. Ví dụ: người, nơi chốn, thời gian.

Cụ thể hóa khái niệm:

Chia thành hai khía cạnh đối lập hoặc khác biệt rõ ràng. Ví dụ:

Người: Người trẻ vs. Người già, người giàu vs. người nghèo, người thành thị vs. người nông thôn

Nơi chốn: Thành phố vs. Nông thôn, vùng núi vs. vùng đồng bằng

Thời gian: Ngắn hạn vs. Dài hạn, quá khứ vs. tương lai

Phát triển câu trả lời sau khi Specify:

Sau khi Specify, mỗi đối tượng cụ thể sẽ có một câu trả lời (Answer) được phát triển bằng các Linear Tools như Description, Cause, Effect.

3. Ví dụ minh họa và cách trình bày:

Câu hỏi: What is the best way to learn new skills?

Specify people → Busy people vs. People with free time:

Busy people: What is the best way to learn new skills for busy people?

(Answer) Learning from teachers is the best method.

→ (Cause) Teachers provide structured guidance and feedback.

→ (Effect) Saves time and ensures faster improvement.

People with free time: What is the best way to learn new skills for people with free time?

(Answer) Self-study is more effective.

→ (Cause) Allows people to learn at their own pace.

→ (Effect) Enables focus on areas of interest.

Câu hỏi: Why do people prefer online shopping over in-store shopping?

Specify places → Urban areas vs. Rural areas:

Urban areas: Why do people in urban areas prefer online shopping over in-store shopping?

(Answer) Online shopping saves time.

→ (Cause) City dwellers have busy schedules.

→ (Effect) They rely on online platforms for convenience.

Rural areas: Why do people in rural areas prefer online shopping over in-store shopping?

(Answer) Online shopping provides more variety.

→ (Cause) Local stores have limited options.

→ (Effect) People turn to online platforms for better choices.

4. Các lỗi cần tránh:

5. Hướng dẫn áp dụng ở các band điểm:

Band 6.0:

Chỉ Specify từ các danh từ trong câu hỏi (e.g., người, nơi chốn, vật).

Hai đối tượng Specify phải đối lập về bản chất hoặc ngữ cảnh.

Band 7.0+:

Có thể Specify bằng cách cụ thể hóa góc nhìn hoặc tình huống.

Ví dụ:

Góc nhìn: Short-term vs. Long-term impacts.

Tình huống: Consumer vs. Business perspectives.

6. Tổng kết:

Specify the Question không phải là việc đưa ra hai câu trả lời trực tiếp, mà là phương pháp cụ thể hóa một khái niệm để tạo ra 2 câu hỏi specific mới. 2 câu hỏi này sau đó có thể được trả lời và phát triển dễ dàng theo tư duy Linear Tools / Linear Framework học viên đã học.

Hai đối tượng Specify cần có tính đối lập hoặc khác biệt rõ ràng để đảm bảo sự mạch lạc và thuyết phục trong câu trả lời. Sau khi specify xong, 2 câu trả lời phải khác nhau (ví dụ yes / no, hoặc 2 câu trả lời khác nhau hoàn toàn: “books / movies” chẳng hạn)